Rối loạn giấc ngủ là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, chuẩn đoán và cách điều trị cho bé

Rối loạn giấc ngủ ở trẻ gây ảnh hưởng tới sự phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần của trẻ. Để tìm ra phương pháp điều trị phù hợp, cha mẹ cần nắm rõ nguyên nhân, dấu hiệu chính xác để giúp bé cải thiện chất lượng giấc ngủ. 

Rối loạn giấc ngủ là gì?

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng thay đổi chất lượng và thời gian giấc ngủ bất thường

Rối loạn giấc ngủ tình trạng thay đổi chất lượng thời gian giấc ngủ bất thường

Rối loạn giấc ngủ là tình trạng thay đổi chất lượng và thời gian giấc ngủ bất thường, gây ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần, giảm chất lượng cuộc sống của trẻ nhỏ. Rất nhiều trẻ nhỏ gặp phải nhiều lần tình trạng khó ngủ, ngủ không sâu giấc, ngủ ít, ngủ thức giấc,… Song nếu nó không kéo dài, xuất phát từ nguyên nhân bên ngoài như ánh sáng mạnh, tiếng ồn, chất kích thích,… thì không được gọi là rối loạn giấc ngủ.

Dấu hiệu rối loạn giấc ngủ

Rối loạn giấc ngủ ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ của trẻ với những triệu chứng như:  

  • Khó đi vào giấc ngủ  
  • Thường xuyên giật mình, vặn mình, tỉnh giấc vào ban đêm 
  • Thường lờ đờ, uể oải và ngủ gật vào ban ngày 
  • Thay đổi bất thường thói quen hoặc lịch trình ngủ – thức 
  • Giảm cân bất thường 
  • Có hành vi không kiểm soát khi ngủ như chân tay đạp vô định 

Trẻ bị rối loạn giấc ngủ có thể không gặp toàn bộ các dấu hiệu trên, ngoài ra những triệu chứng này cũng có thể là biểu hiện của các bệnh lý khác. Vì vậy, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để chuẩn đoán chính xác.

Nguyên nhân gây ra rối loạn giấc ngủ

Tình trạng rối loạn giấc ngủ ở trẻ sơ sinh có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như nguyên nhân sinh lý, nguyên nhân bệnh lý hoặc các nguyên nhân liên quan đến chế độ sinh hoạt.  

Nguyên nhân sinh lý 

Giấc ngủ của con người được chia thành hai giai đoạn là REM (Rapid Eye Movement) và Non-REM (Non Rapid Eye Movement). Thông thường ở người lớn, 75% thời gian ngủ là Non-REM và 25% còn lại là giấc ngủ REM. Trong khi đó, ở trẻ nhỏ thì giai đoạn REM chiếm đến 50% thời gian giấc ngủ.  

Ở giai đoạn REM, hơi thở và nhịp tim của trẻ thường nhanh hơn bởi lúc này não bộ và các cơ quan hô hấp lại tăng hoạt động mặc dù trẻ đang ngủ. Do đó, trẻ sơ sinh thường khó ngủ và rất dễ giật mình, tỉnh giấc khi có tác động từ bên ngoài.  

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ khó ngủ đôi khi cũng là do quá no hoặc chưa đủ no. Khi trẻ lớn hơn, vận động vào ban ngày tăng do trẻ đã biết bò, biết đi,… cũng khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ.  

Nguyên nhân bệnh lý 

Rối loạn giấc ngủ có thể là do một số bệnh lý

Rối loạn giấc ngủ có thể do một số bệnh lý như còi xương, thiếu chất, béo phì,… gây ra

Trẻ sơ sinh khó ngủ có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý như: Thiếu canxi, còi xương. Đây được xem là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ khó ngủ. Việc thiếu các vi chất dinh dưỡng như kẽm, magie hay sắt khiến trẻ gặp phải tình trạng rối loạn giấc ngủ. Đặc biệt, hội chứng chân không yên thường thấy ở trẻ thiếu sắt làm trẻ mệt mỏi và hay ngủ ngày, từ đó khó ngủ sâu giấc khi về đêm. 

Nhiễm khuẩn đường hô hấp hoặc đường mũi họng, viêm amidan, viêm họng, viêm phế quản, viêm mũi xoang, viêm phổi,… Trẻ mắc một trong những bệnh lý này thường bị khó mở và phải thở bằng miệng, ngủ ngáy khiến trẻ khó ngủ.  

Các bệnh lý nội khoa: Giấc ngủ của trẻ có thể bị ảnh hưởng bởi những bệnh lý nội khoa như viêm tai giữa, trào ngược dạ dày thực quản hoặc các bệnh về tâm thần,…  

Mộng du: Đặc trưng của tình trạng này trẻ hay gặp ác mộng và có thể bật dậy, đi lại, nói chuyện trong khi vẫn đang ngủ. Rối loạn giấc ngủ dạng này khiến trẻ hay vặn mình, quấy khóc và ngủ không sâu giấc. 

Béo phì: Nhóm cơ đường thở ở những trẻ này thường bị phì đại gây khó khăn cho trẻ khi thở hoặc nuốt. Do đó, trẻ hay phải thở bằng miệng nên rất khó đi vào giấc ngủ.  

Nguyên nhân liên quan đến chế độ sinh hoạt 

Chế độ sinh hoạt không hợp lý cũng có thể khiến trẻ sơ sinh khó ngủ, hay quấy khóc đặc biệt khi về đêm.  

Trẻ sơ sinh đã quen được cha mẹ đưa võng nôi hoặc bế bồng khi ngủ. Do đó, nếu không có dụng cụ hỗ trợ như võng nôi hoặc nếu không được bế ẵm thì trẻ sẽ không ngủ được.  

Thời gian ngủ của trẻ không hợp lý, ban ngày nếu giấc ngủ của trẻ quá dài sẽ khiến trẻ sơ sinh khó ngủ về đêm.  

Phòng ngủ của trẻ quá ồn ào hoặc có quá nhiều ánh sáng cũng là nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh khó ngủ và dễ thức giấc.  

Do điều kiện vệ sinh không sạch sẽ như tã bỉm ướt, giường chiếu, quần áo không sạch làm cho trẻ có cảm giác khó chịu, ngứa ngáy.

Phân loại rối loạn giấc ngủ

Rối loạn giấc ngủ biểu hiện ở mỗi trẻ là khác nhau. Dưới đây là các dạng rối loạn giấc ngủ và những dấu hiệu nhận biết đặc trưng: 

Rối loạn kích thích 

Rối loạn kích thích giấc ngủ phổ biến ở 17,3% trẻ 3 đến 13 tuổi, 3-5% ở trẻ trên 15 tuổi. Bệnh cũng có xu hướng di truyền. Dấu hiệu trẻ mắc bệnh: 

  • Ngủ say khó đánh thức 
  • Khả năng phản hồi chậm khi bị đánh thức 
  • Nói lắp, nói mơ 
  • Lú lẫn sau khi thức tỉnh (cưỡng bức hoặc tự phát) 
  • Thường xảy ra trong nửa đầu của giai đoạn ngủ 

Mộng du 

Rối loạn giấc ngủ bao gồm rối loạn kích thích, ác mộng, mộng du và rối loạn giai đoạn ngủ muộn

Rối loạn giấc ngủ bao gồm rối loạn kích thích, ác mộng, mộng du và rối loạn giai đoạn ngủ muộn

Mộng du phổ biến ở 17% ở trẻ em, 4% ở người lớn, hay gặp ở trẻ 8 đến 12 tuổi. Bệnh hay xảy ra ở nam hơn nữ giới. Bệnh có xu hướng di truyền. Nếu cha hoặc mẹ trẻ từng bị mộng du thì khả năng con gặp tình trạng này là 45%. Nếu cả hai cha mẹ đều bị mộng du thì trẻ có 60% khả năng mắc bệnh. Dấu hiệu trẻ bị mộng du bao gồm: 

  • Trẻ kích động khi ngủ 
  • Khó đánh thức 
  • Mở mắt khi ngủ 
  • Thường xảy ra trong nửa đầu của giai đoạn ngủ 
  • Trẻ có thể bị rối loạn kích thích hỗn hợp hoặc kinh hoàng khi ngủ 

Ác mộng 

Tỉ lệ trẻ gặp ác mộng khi ngủ là 10 – 50%, triệu chứng bệnh bao gồm:  

  • Trẻ gặp những giấc mơ khó chịu 
  • Tăng phản ứng giao cảm khi ngủ (tăng nhịp tim và hô hấp, điện di) 
  • Thường xảy ra trong nửa sau của giai đoạn ngủ, với trí nhớ rõ ràng về sự kiện 
  • Sự thèm ngủ tăng lên 
  • Có thể liên quan đến rối loạn tâm trạng hoặc rối loạn căng thẳng sau ác mộng 

Rối loạn giai đoạn ngủ muộn 

Tỉ lệ phổ biến của bệnh 7 – 16% ở thanh thiếu niên. Bệnh hay khởi phát ở tuổi vị thành niên. 40% những trẻ bị ảnh hưởng có tiền sử gia đình về tình trạng này. Trẻ rối loạn giấc ngủ muộn rất khó đi vào giấc ngủ và thức dậy vào những thời điểm trong đêm hoặc thức cả đêm. 

Chuẩn đoán và cách điều trị rối loạn giấc ngủ cho bé

Chứng rối loạn giấc ngủ ở trẻ thường được chuẩn đoán theo nguyên nhân và thể trạng của từng trẻ. Biện pháp cải thiện được ưu tiên gồm thư giãn tâm lý và vệ sinh giấc ngủ. 

Điều trị rối loạn giấc ngủ bằng thư giãn tâm lý 

Ở những trẻ có sức khỏe bình thường, rối loạn giấc ngủ không nghiêm trọng thường được cải thiện tốt với biện pháp thư giãn tâm lý này. 

Nên tạo thói quen đi ngủ sớm trước 11 giờ đêm, ngủ đủ 7 – 8 giờ trong ngày. Trước khi đi ngủ nên dành 30 phút để thư giãn tinh thần, cho trẻ ăn no vừa phải và có thể áp dụng các động tác massage giúp bé giải toả căng thẳng. 

Vệ sinh giấc ngủ 

Các biện pháp sau sẽ giúp giấc ngủ ngon và sâu giấc hơn bao gồm: 

  • Thiết lập thời gian ngủ cố định cho trẻ. 
  • Không để trẻ ngủ nhiều vào ban ngày. 
  • Đi ngủ đúng giờ dù không có cảm giác buồn ngủ. 
  • Không nên cho trẻ ăn quá no vào buổi tối trước khi đi ngủ. 
  • Tạo điều kiện phòng ngủ thoáng mát, ít ánh sáng, nhiệt độ thích hợp. 
  • Tập thể dục nhẹ nhàng để thư giãn trước khi đi ngủ. 
  • Tắm nước ấm trước khi đi ngủ khoảng 20 phút.